13 lutego br. w Katowicach Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wziął udział w wojewódzkich obchodach Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej.
Uroczystości zgromadziły licznych uczestników, wśród których znaleźli się przedstawiciele władz samorządowych, środowisk kombatanckich i weteranów, a także mieszkańcy regionu pragnący oddać hołd żołnierzom Armii Krajowej.
Obchody odbyły się w Sali Sejmu Śląskiego. Po odegraniu hymnu Rzeczypospolitej Polskiej oraz hymnu Armii Krajowej uczestnicy wysłuchali krótkiego wykładu poświęconego historii i znaczeniu AK. Okolicznościowe przemówienie wygłosił Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który podkreślił szczególną rolę Armii Krajowej w historii walki o niepodległość oraz znaczenie pielęgnowania pamięci o jej żołnierzach.
Szef Urzędu odniósł się również do ustanowienia Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej świętem państwowym, wskazując na wieloletnie starania środowisk kombatanckich w tej sprawie oraz osobistą satysfakcję z doprowadzenia do tego aktu. Wspomniał także o własnych doświadczeniach działalności opozycyjnej w latach 80., podkreślając ciągłość etosu walki o wolną Polskę i odpowiedzialności za państwo.
– Jestem bardzo dumny i czuję wielką satysfakcję, że mogłem dołożyć swoją cegiełkę do ustanowienia 14 lutego świętem państwowym, nadając tej dacie należną rangę. Przez wiele lat środowisko Armii Krajowej upominało się o to, aby ten dzień został ustanowiony świętem państwowym. W ubiegłym roku w końcu się to udało i mam ogromną satysfakcję, że tak się stało. Tym większą, że – wybaczą Państwo pewną zuchwałość – czuję się i zawsze czułem spadkobiercą etosu Armii Krajowej. W latach 80. byłem działaczem opozycji antykomunistycznej i walczyłem o Polskę innymi metodami. Nie porównuję tej walki z doświadczeniem weteranów AK – Państwo ryzykowaliście życiem, torturami, obozami koncentracyjnymi czy wywózką na Sybir. Podkreślam to, by uwypuklić rolę, jaką Armia Krajowa odegrała nie tylko w czasie II wojny światowej, lecz także po jej zakończeniu.
Szef UdSKiOR zwrócił także uwagę na aktualność przesłania Armii Krajowej i znaczenie jej dziedzictwa we współczesnym świecie, podkreślając potrzebę odpowiedzialności za państwo i budowania jedności ponad podziałami.
– Ważne jest dziś, abyśmy zadali sobie pytanie, czym dla nas jest spuścizna Armii Krajowej w XXI wieku, w świecie, który szybko się zmienia. Dla mnie doświadczenie Armii Krajowej to przede wszystkim doświadczenie odpowiedzialności za Polskę – za jej przyszłość i powodzenie. Uczy nas ono odpowiedzialności za państwo oraz jedności. Przecież zarówno przed II wojną światową, jak i w czasie okupacji istniały spory, różnice i odmienne poglądy. Armia Krajowa nauczyła nas jednak przełamywać podziały i działać wspólnie. Niech to przesłanie będzie dziś najważniejsze – byśmy potrafili jednoczyć się przed szkodą, a nie po szkodzie. Akceptując różnice, budujmy jedność tam, gdzie jest to możliwe, i unikajmy tego, co Polskę osłabia. Jesteście Państwo liderami swoich środowisk, dlatego tak ważne jest, aby przekazywać to doświadczenie dalej – w rodzinach, stowarzyszeniach i wspólnotach – byśmy w sprawach kluczowych dla siły Polski potrafili mówić jednym głosem – podkreślił Szef UdSKiOR.
Następnie minister Lech Parell uhonorował zasłużone osoby Medalami „Pro Bono Poloniae” oraz „Pro Patria”. Wręczono także odznaczenia nadawane przez Biskupa Polowego Wojska Polskiego oraz Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej. Wyróżnienie i podziękowanie odebrał również Szef UdSKiOR.
Uroczystość zakończyło odprowadzenie pocztów sztandarowych oraz rozmowy w kuluarach poświęcone kolejnym inicjatywom na rzecz kultywowania pamięci o żołnierzach Armii Krajowej.
---
Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej został ustanowiony ustawą przyjętą przez Sejm RP w 2025 r. Projekt ustawy został zgłoszony przez posłów Koalicji Obywatelskiej w porozumieniu z Urzędem ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz Światowym Związkiem Żołnierzy Armii Krajowej. W jej preambule podkreślono, że jest to dzień ustanowiony „w hołdzie żołnierzom Armii Krajowej – największej konspiracyjnej armii w podbitej przez Niemcy i Rosję Europie, armii, która jako zbrojne ramię Polskiego Państwa Podziemnego prowadziła bohaterską walkę o odzyskanie przez Rzeczpospolitą Polską suwerenności i niepodległości, a której żołnierze po II wojnie światowej byli prześladowani przez władze komunistyczne zależne od Związku Sowieckiego”.
---
14 lutego 1942 r. Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski przekształcił Związek Walki Zbrojnej w Armię Krajową. Jej pierwszym dowódcą został Komendant Główny ZWZ, gen. Stefan Rowecki „Grot”. W ten sposób podniesiono rangę sił zbrojnych w okupowanym Kraju, stawiając symboliczny znak równości pomiędzy nimi a regularnymi oddziałami Wojska Polskiego walczącymi u boku sojuszników. W czasie II wojny światowej Armia Krajowa była największą podziemną armią w Europie. W 1944 r. jej liczebność osiągnęła ponad 350 tys. zaprzysiężonych żołnierzy, w tym około 10 tys. oficerów. Oprócz walki zbrojnej, Armia Krajowa prowadziła działalność wywiadowczą i kontrwywiadowczą, a także zajmowała się produkcją broni i amunicji, wytwarzaniem fałszywych dokumentów na potrzeby konspiracji oraz kolportażem podziemnej prasy. Wraz z budową podziemnych struktur trwała zapoczątkowana jeszcze przez ZWZ akcja scaleniowa, której celem było skupienie powstających oddolnie organizacji konspiracyjnych pod jednym dowództwem. W ten sposób większość sił wojskowych związanych z różnymi opcjami politycznymi, które uznawały zwierzchnictwo Rządu RP na Uchodźstwie, znalazła się w szeregach jednej, silnej i prężnie działającej organizacji. Strategicznym celem Armii Krajowej było przygotowanie zbrojnego powstania, które miało rozpocząć się w momencie umożliwiającym odbudowę struktur niepodległej Polski. Zgodnie z tym planem, w obliczu rozwijającej się ofensywy sowieckiej, w 1944 r. przystąpiono do realizacji akcji „Burza”, której kulminacyjnym momentem było Powstanie Warszawskie. Wówczas na czele Armii Krajowej stał już gen. Tadeusz Komorowski „Bór” (jego poprzednik, gen. Rowecki, został aresztowany w 1943 r. i zamordowany przez Niemców po wybuchu Powstania Warszawskiego). Armia Krajowa została rozwiązana 19 stycznia 1945 r. przez gen. Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka” (został mianowany dowódcą AK przez ówczesnego Naczelnego Wodza gen. "Bora" Komorowskiego, który trafił do niemieckiej niewoli). Do rozwiązania Armii Krajowej doszło w sytuacji, gdy na ziemiach polskich niemieckiego okupanta zastępował okupant sowiecki, który przy bierności zachodnich sojuszników siłą instalował powolną Moskwie "władzę ludową", niwecząc plany odbudowy niepodległej Polski. W ostatnim rozkazie gen. Okulicki polecił żołnierzom Armii Krajowej prowadzenie dalszej działalności „w duchu odzyskania pełnej niepodległości państwa i ochrony ludności polskiej przed zagładą”. W marcu 1945 r., ostatni dowódca Armii Krajowej został podstępem uprowadzony do Moskwy, a następnie - wraz z innymi przywódcami Polski Podziemnej – skazany w „procesie szesnastu”.
