87 lat temu Armia Czerwona, bez wypowiedzenia wojny, wkroczyła na terytorium II Rzeczypospolitej, rozpoczynając sowiecką agresję na Polskę. Represje, które objęły obywateli polskich pod okupacją ZSRR, pochłonęły życie ponad 150 tysięcy osób.
Przed Pomnikiem Poległym i Pomordowanym na Wschodzie w Warszawie odbyły się uroczystości upamiętniające 87. rocznicę napaści ZSRR na Polskę oraz Światowy Dzień Sybiraka. W obchodach, zorganizowanych przez władze Miasta Stołecznego Warszawy i Fundację Poległym i Pomordowanym na Wschodzie, udział wzięli Sybiracy, kombatanci i weterani walk o wolność, członkowie Rodzin Katyńskich, osoby represjonowane, a także przedstawiciele władz państwowych i samorządowych.
Wspólna obecność przed warszawskim pomnikiem podkreśliła znaczenie pamięci o wydarzeniach, które na trwałe zapisały się w historii Polski i losach wielu pokoleń.
Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych reprezentował Szef Urzędu, minister Lech Parell. W swoim wystąpieniu oddał hołd zesłańcom Sybiru, podkreślając ich cierpienie, ale również siłę i determinację w zachowaniu polskiej tożsamości.
„Dziś, w Dniu Sybiraka, pochylamy głowy przed wszystkimi zesłańcami. Przed tymi, którzy umierali z głodu, zimna, chorób i wycieńczenia. Przed matkami ratującymi swoje dzieci i przed dziećmi nagle pozbawionymi domu oraz bezpieczeństwa” – mówił minister Lech Parell. Podkreślił, że mimo nieludzkich warunków Sybiracy zachowali godność, wiarę, język i pamięć o Ojczyźnie. Jak zaznaczył, ich wspólnota, modlitwa i wzajemna pomoc były również formą oporu.
Minister przypomniał także o ofiarach Zbrodni Katyńskiej. Wskazał, że na podstawie decyzji najwyższych władz sowieckich funkcjonariusze NKWD zamordowali około 22 tysięcy polskich obywateli. Przez dziesięciolecia prawda o tej zbrodni była ukrywana przez stalinowskie kłamstwo.
W swoim wystąpieniu Szef Urzędu zwrócił uwagę na współczesne działania prowadzące do usuwania lub niszczenia polskich miejsc pamięci na Wschodzie. Wspomniał o usuwaniu polskich symboli z cmentarzy wojennych w Miednoje i Katyniu, a także o niszczeniu cmentarzy żołnierzy Armii Krajowej w Mikuliszkach i Surkontach oraz dewastacji polskich mogił i pomników w wielu miejscowościach Grodzieńszczyzny.
„Stanowczo potępiamy takie działania. Niszczenie cmentarzy, grobów i miejsc pamięci jest barbarzyństwem. Żaden spór polityczny i żadna propaganda nie usprawiedliwiają naruszania miejsc wiecznego spoczynku. Cmentarze są miejscami żałoby, modlitwy i szacunku. Apeluję z tego miejsca do władz Rosji i Białorusi o przywrócenie usuniętych symboli oraz ochronę mogił ofiar sowieckiego terroru. Wobec prób zacierania historii tym większa odpowiedzialność spoczywa na nas. Pamięć nie jest zemstą. Jest obowiązkiem, warunkiem sprawiedliwości i przestrogą dla przyszłości. Naród, który zna swoją historię, trudniej poddaje się kłamstwu” – mówił minister.
Kończąc swoje wystąpienie Szef Urzędu zwrócił się bezpośrednio do Sybiraków, dziękując im za pielęgnowanie i przekazywanie kolejnym pokoleniom świadectwa o losach Polaków zesłanych na Syberię. – „Drodzy Sybiracy, jesteście strażnikami tej pamięci. Dziękuję Wam za przekazywanie kolejnym pokoleniom prawdy o Sybirze. Dzięki Wam możemy lepiej sobie uświadomić, jak bezcennym skarbem jest wolność”.
Uroczystości przed Pomnikiem Poległym i Pomordowanym na Wschodzie były wyrazem hołdu dla ofiar sowieckiej agresji, deportacji, represji i Zbrodni Katyńskiej, a także przypomnieniem o odpowiedzialności za zachowanie pamięci o historii dla przyszłych pokoleń.
17 września 1939 roku Armia Czerwona wkroczyła na terytorium II Rzeczypospolitej, rozpoczynając sowiecką agresję na Polskę. Atak objął całą wschodnią granicę Polski, rozciągającą się na ponad 1400 kilometrów. Związek Sowiecki nie wypowiedział Polsce wojny, a jako uzasadnienie wkroczenia Armii Czerwonej wskazał konieczność ochrony ludności na terenach objętych działaniami wojennymi.
Agresja ZSRR była dopełnieniem wcześniejszych ustaleń z Niemcami zawartymi w tajnym protokole do paktu Ribbentrop-Mołotow. Sowiecka okupacja przyniosła masowy terror - aresztowania, egzekucje i deportacje stały się codziennością dla polskiej ludności. Setki tysięcy obywateli Rzeczypospolitej zostały pozbawione wolności i zesłane w głąb Związku Sowieckiego. Wielu z nich straciło życie wskutek represji, egzekucji, głodu, chorób, katorżniczej pracy i nieludzkich warunków życia.
Pamięć o tych wydarzeniach jest również pamięcią o konkretnych ludziach – żołnierzach, policjantach, urzędnikach, duchownych, rodzinach i cywilach, których życie zostało brutalnie przerwane lub naznaczone przymusowym wygnaniem. Ich losy przypominają, jak wysoką cenę polskie społeczeństwo zapłaciło za wierność Ojczyźnie i własnej tożsamości. 17 września, obchodząc Światowy Dzień Sybiraka, pamiętamy o wszystkich obywatelach polskich zesłanych w głąb Związku Sowieckiego.
Uroczystości przed Pomnikiem Poległym i Pomordowanym na Wschodzie są także przypomnieniem o znaczeniu prawdy historycznej. Przez wiele lat wiedza o sowieckiej agresji, deportacjach oraz zbrodniach dokonywanych na obywatelach Rzeczypospolitej była ograniczana i poddawana propagandzie. Tym ważniejsze pozostaje dziś rzetelne dokumentowanie historii oraz troska o to, by pamięć o ofiarach nie została zatarta.
W czasie uroczystości oddano hołd wszystkim, którzy stracili życie w wyniku sowieckich represji, oraz tym, którzy przeżyli zesłanie i powrócili do Ojczyzny. Wspominano również polskich żołnierzy broniących wschodnich granic Rzeczypospolitej we wrześniu 1939 roku oraz ofiary późniejszych zbrodni i prześladowań.
Obchody zakończyły się modlitwą i Apelem Pamięci, po których delegacje złożyły kwiaty przed pomnikiem, oddając cześć ofiarom sowieckiej agresji, deportacji, niewoli i represji.
